Experimentele combinatiebehandeling toont betere overlevingsresultaten bij herval agressieve hersentumor
Onderzoekers van het UZ Brussel en de Vrije Universiteit Brussel (VUB) rapporteren nieuwe langetermijnresultaten met een experimentele immunotherapie bij patiënten met een teruggekeerde agressieve hersentumor (glioblastoom). Bij patiënten die naast de immunotherapie ook een injectie met lichaamseigen dendritische cellen (die het immuunsysteem helpen om kankercellen te herkennen en aan te vallen) in de hersenen kregen, bedroeg de kans om na twee jaar nog in leven te zijn zonder dat de ziekte verder was gevorderd 26%, tegenover 2,9% bij patiënten die uitsluitend immunotherapie kregen. Twee patiënten zijn inmiddels al meer dan vijf jaar ziektevrij.
De resultaten worden vandaag voorgesteld op het jaarlijkse congres van de European Society for Medical Oncologie in Madrid door dr. Cleo Bertels en dr. Iris Dirven, beiden arts in opleiding en doctoraatsstudenten in het onderzoeksteam van prof. dr. Bart Neyns en prof. dr. Johnny Duerinck (UZ Brussel/VUB). Dat twee studies van hetzelfde onderzoeksteam geselecteerd werden voor een mondelinge presentatie tijdens dezelfde congressessie, vormt een bijzondere internationale erkenning.
Glioblastoom is een agressieve vorm van hersenkanker. Ondanks een operatie, en een behandeling met bestraling en chemotherapie keert de tumor bij vrijwel alle patiënten terug. Voor patiënten bij wie de ziekte hervalt, bestaat tot op vandaag geen behandeling waarvan bewezen is dat ze hun leven verlengt.
Immunotherapie rechtstreeks in de hersenen
In de Glitipni-studie dienden onderzoekers wereldwijd voor het eerst immuuntherapie rechtstreeks in de hersenen toe, onmiddellijk na het neurochirurgisch verwijderen van de kern van de tumor. Het gaat om de geneesmiddelen ipilimumab en nivolumab, die het immuunsysteem helpen om kankercellen aan te vallen en inmiddels bij verschillende andere kankersoorten worden gebruikt.
In totaal werden 88 patiënten behandeld. Van hen kregen 69 patiënten uitsluitend de immunotherapie. Bij 19 patiënten werd de behandeling gecombineerd met een injectie van lichaamseigen dendritische cellen in de hersenen. Deze afweercellen werden vooraf uit het bloed van de patiënt geïsoleerd en helpen het immuunsysteem om kankercellen te herkennen.
Betere resultaten dankzij dendritische cellen
Bij de patiënten die ook dendritische cellen kregen, werden duidelijk betere resultaten vastgesteld. Vijf van de 19 patiënten (26%) waren bij de laatste opvolging nog in leven. Twee van hen zijn respectievelijk 268 en 277 weken na de start van de behandeling nog steeds ziektevrij, ofwel ruim vijf jaar.
Ook de overleving zonder verdere ziekteprogressie verschilde tussen beide groepen. Na één jaar bedroeg die 26% bij patiënten die dendritische cellen kregen, tegenover 7,2% bij patiënten die uitsluitend immunotherapie kregen. Na twee jaar was dat respectievelijk 26% en 2,9%. De verschillen in zowel progressievrije als totale overleving waren statistisch significant in een descriptieve analyse. Omdat het om een beperkte patiëntengroep gaat, blijft verder onderzoek nodig om deze resultaten te bevestigen.
Immuunactivatie zonder aangetoond overlevingsvoordeel
In een tweede studie, NeoGlitipni, onderzochten de onderzoekers of dezelfde immunotherapie ook effect heeft wanneer ze via de bloedbaan wordt toegediend, enkele weken vóór de operatie.
Bij de 18 behandelde patiënten leidde deze aanpak wel tot activatie van het immuunsysteem, maar er werd geen overlevingsvoordeel aangetoond. De behandeling bleek veilig, zonder onverwachte bijwerkingen.
Onderzoek hervat dankzij steun van fondsen en patiëntenverenigingen
"De resultaten van beide studies sterken ons in de overtuiging dat we deze behandeling verder moeten onderzoeken", zegt prof. dr. Bart Neyns. "We hebben de voorbije jaren veel geleerd over hoe we het immuunsysteem kunnen inzetten tegen deze agressieve hersentumoren. In de nieuwe studie brengen we die inzichten samen, met als doel de behandeling verder te verbeteren en hopelijk meer patiënten een langdurig perspectief te bieden."
Dankzij de steun van Kom op tegen Kanker, het Paul De Knop-fonds voor immunotherapie, patiëntenverenigingen zoals Heart for Brain, Mol redt mee levens en Live for Better Days, en schenkingen van individuele patiënten, families en sympathisanten kon het onderzoek opnieuw worden opgestart. Voor de nieuwe klinische studie worden patiënten gerekruteerd. Voorlopig komen alleen patiënten in aanmerking bij wie een nieuwe neurochirurgische ingreep veilig kan worden uitgevoerd.
Het onderzoek bouwt voort op de eerste resultaten die het UZ Brussel in 2024 bekendmaakte. Met de nieuwe vijfjaarsgegevens zetten de onderzoekers een volgende stap in de ontwikkeling van deze experimentele behandeling voor patiënten met een teruggekeerd glioblastoom.
Karolien De Prez